منظومه‌ قرآني شماره ( 12 ) : { سوره: عصر (103) آيه: 1 تا 3 }

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ‏ * وَ الْعَصْرِ (1) إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي‏ خُسْرٍ (2)

و در پایانِ کارِ (محاسبه و ارزیابی عملکردِ انسان) * (معلوم می‌شود که) انسان در زيانکاری است.

ـ بعد از مواجهه با انواع مشكلات، ناملایمات، مسائل و حوادثِ دروني و بيروني، « عَصْر » زمانِ حسابرسيِ کار روزانه و عملکردِ انسان در طول عُمر اوست که « عصارة» زندگيِ و وضعِ أبدی او مشخّص مي‌شود و او می‌فهمد که همة تلاشهایِ غیر عاقلانه و خودخواهانة او برایِ « کسبِ » ثروت، قدرت‌، شهرت و جلبِ نظرِ مردم « نابود » ‌شده است.

ـ وضعِ كليِ انسان در 3 آیه با « في » بيان شده: 1ـ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ (تین/4)، 2ـ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَدٍ (بلد/4)، 3ـ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ (103/3) یعنی اولا: انسان توانمنديهایِ لازم براي قيام، مقاومت و استقامت و إحرازِ مقامِ خلافتِ خالقِ يگانه را در اختيار دارد.ثانيا: شكوفايي قابليت‌هايِ ذاتي و قِوام یافتنِ قوايُ دروني بشر، مستلزمِ « آزمایشِ » او در عبور از سختي‌ها (كَبَد، كَدح، بلاء، فتنه، مصائب) است.ثالثا: خداوند هر لحظه نعمت‌های لازم برای زندگی و فرصت‌های ارزشمندی را براي شكوفايي انسان در اختيارش مي‌گذارد تا او جهان‌ را بشناسد و وظائفش را در هر شرائطي عاقلانه و به موقع بفهمد و انجام دهد و راهِ حقّ را مؤمنانه و عاشقانه بپیماید تا غافل و زیانکار نشود.

إِلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْابِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ (3)

(همه در زیانکاری هستند) مگر آنها كه ایمان آورده و كارهاىِ مجاز و شايسته انجام داده

و همديگر را دائماً به حق سفارش و به شكيبايى توصيه كرده‏اند.

ـ افرادِ عاقلي كه (در حال آزمایش بودن خود و وجوبِ) إطاعت از کلام الله و تبعیت از أولباء الهی را باور دارند و (برای نابودیِ فساد) هر کار صالحی را انجام می‌دهند و (با درکِ لزومِ نظارتِ همگانی)يكديگر را به (رعایتِ) حقّ (در گفتار و رفتار) سفارش می‌کنند و (برای مقاومت در برابرِ مصائب، حوادث و ناهمواری‌های زندگی و مبارزه با نفس و شهواتِ و مدیریت غرائز خود و اطاعت از أولیاء الهی)يكديگر را به مقاومت و صبر فرا ‌می‌خوانند فقط آنها از سقوط و زیانکاری و عذاب أبدي در أمان می‌مانند.

ـ اگر ايمانِ انسان زباني باشد و به باورِ قلبي تبدیل نشده باشد، خدعه و ادعايي پوچ و نشانة تعطیلی شعورِ انسان است و أعمال به ظاهر صالح او هیچ ارزشی نخواهند داشت: مِنَ الَّذِينَ قَالُواْ آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِن قُلُوبُهُمْ ... (مائده/43)

ـ از إلقائاتِ جاهلان شیطان‌صفت اينست كه ايمان « أمري فردي » است در حالی که جهان « يكپارچه‌ » و انسان ماهیتی « اجتماعی » دارد و « همة افرادِ بشر » خواه ناخواه « با يكديگر در إرتباطند » لذا مؤمن علاوه بر تكاليفِ فردي، وظائفِ اجتماعي هم دارد و برای استقرارِ عدالت، أمنیت و برافراشته شدنِ پرچمِ حقّ در جهان، باید مروّجِ ارزشهایِ الهی، تعالیمِ قرآنی و احکامِ شرعی در خانواده، جامعه و حافظِ میراثِ أنبيا، أولياء و شهداء راهِ حقّ باشد.

ـ تواصَوْا یعنی: « متعهّد کردنِ » دائمِ خود و همفكران به « رعایتِ تعالیم الهی حدودِ عقلی و أحکامِ شرعی. »

ـ نصیحت: « گفتاری برای خالص شدنِ دیگری » و « وصیت، متعهد کردنِ دیگری برای انجامِ کاری » است.

ـ حَقِّ یعنی: « هستی مطلق یا الله » و چیزی « دُرست و قطعی » که « حدود‌ و تکلیف‌ » افراد را معیّن می‌کند.   

ـ 1ـ دينداري و یادآوریِ رعايتِ حدودِ الهي با مخالفتِ أهلِ باطل و مرفهين و سرمايه‌داران همراه است، 2ـ نتیجه همة تلاشها فقط در آخرت معلوم می‌شود پس بايد صبور بود و به صبر سفارش کرد تا خودمان إغفال و ناامید نشویم.

ـ انسان برای تعالی و تقرّب به خالق باید با جذّابیتهايِ فانی « آزمايش » شود و از هر تعلّق، وابستگی و دلبستگی به: ثروت، قدرت، شهرت، شهوت و رفاه بپرهیزد و در برابر مصائب، مؤمنانه و صبورانه مقاومت کند و ناامید و خسته نشود.

« خدایا؛ ما را در مؤمن و صالح بودن و حقّ‌طلبی و سفارش به مقاومت موفق فرما و از زیانکاری برهان. » 

« هر جمعه، یک دقیقه با وحی: » (شماره: 93)

« ‌اینجا »،« کجا » است؟

« حضرت أمیرالمؤمنین » صلوات الله علیه فرمودند: خداوند رحمت کند فردی را که با تلاش بفهمد: از کجاست؟ در کجاست؟ و عازمِ کجاست؟ « رَحِم اللهُ مَن عرف مِن أین؟ فی أین؟ و إلی أین؟ »

پس بیائید با هم از « کلام الله » بپرسیم: « خدایا؛ ما الآن کجائیم؟ »

قرآن می‌فرماید: (همانطور که شما هواپیما، موشک را توانمند می‌سازید و بعد از زیر زمین یا زیر آب و در شرائط مختلف جوّی آن را « پرتاب و آزمایش » می‌کنید تا معلوم شود با چه سرعتی از زمین جدا می‌شوند و چقدر ارتفاع می‌گیرند و چقدر « دقیق » عمل می‌کنند،) « ما » نیز « انسان » را با « بهترین مقوّم‌ها » برای پرواز آفریده‌ایم، اما او را برایِ « آزمایشِ » در « أسفل سافلین » (پائین‌ترین سطحِ وجود)(کنار جماد و جانور و مخلوق) قرار دادیم:

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في‏ أَحْسَنِ تَقْويمٍ (4) ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ (تین/5)

چرا؟ تا « عاقلانِ مؤمن راستگو » را از « جاهلانِ دروغگویِ خودخواه » مشخّص و از هم غربال کنیم:

فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ (عنکبوت/3)

... وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنينَ (166) وَ لِيَعْلَمَ الَّذينَ نافَقُوا .... (ال‌عمران/167)

وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقينَ (عنکبوت/11) وَ لِيَعْلَمَ الَّذينَ كَفَرُوا (نحل/39)

پس « اینجا »،« کفِ جهنّم » و همان « خسران » است و « همة ما واردِ آن » هستیم:

هذِهِ جَهَنَّمُ ... (الرحمن/43) إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي‏ خُسْرٍ (2) وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلاَّ وارِدُها ... (مریم/71)

لذا قرآن به افراد بشر با نهیب هشدار می‌دهد که: اول « خود را بشناسید » تا « انسانیّت بالقوّه » شما بروز و ظهور پیدا کند، دوم: (مثل جانوران، در زمین دنبال غذا نباشید بلکه) « رزق » خود را در « آسمان » بجوئید، سوم: « عاقلانه ازدواج کنید »، چهارم: برایِ آغوشِ « خالقِ » خود (از دنیا و ما سوی الله) « فرار » کنید:

وَ في‏ أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ؟ (21) وَ فِي السَّماءِ رِزْقُكُمْ ... (22) 

... وَ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (49) فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ ... (ذاریات/50)

لذا « فقط » به بشرِ « قعرِ جهنّمِ فراغ » می‌گویند به « آغوشِ آمرزشِ خدایت » بشتاب و پرواز کن:  

وَ سارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقينَ (آل‌عمران/133)

« خدایا؛ در خودشناسی، دنیاشناسی، مقصدشناسی یاریمان کن تا به نزدِ تو پرواز کنیم. »

« هر جمعه، یک دقیقه با وحی: » (شماره: 94)

آیا « ‌جهنّم »،« اینجا » است؟

اولاً: « جهنّم و بهشت » قطعاً « وجود دارند »: وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتي‏ أُعِدَّتْ لِلْكافِرينَ (آل‌عمران/131)

وَ سارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقينَ (آل‌عمران/133)

ثانیاً: خداوند، فقط « انسان » را برای « آزمایشِ » (و مانند نطفه‌ای که در رحم مادر قرار می‌گیرد) در « دنیا » و در « أسفل سافلین » (پائین‌ترین سطحِ وجود و در کنار جماد و جانور) و در معرضِ « زیانکاری » قرار داده است:

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في‏ أَحْسَنِ تَقْويمٍ (4) ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلينَ (تین/5) إِنَّ الْإِنْسانَ لَفي‏ خُسْرٍ (عصر/2)

در واقع « همة افرادِ بشر » به « جهنّمِ ظاهربینی » وارد شده‌اند: وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلاَّ وارِدُها ... (مریم/71)

  تا افرادِ « عاقلِ صادقِ مؤمن و طیّب » از افرادِ « دروغگو، خبیث، کافر و منافق »،« معلوم » شوند:

فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ (عنکبوت/3) وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقينَ (عنکبوت/11) وَ لِيَعْلَمَ الَّذينَ كَفَرُوا (نحل/39) حَتَّى يَميزَ الْخَبيثَ مِنَ الطَّيِّبِ (آل‌عمران/179)

پس « اینجا، جهنّم نخستین » است و « جهنّمِ برزخی و آخرتی »،« تجسّمِ أعمالِ دنیوی » ماست.

پس طبقِ آیاتِ متعددِ قرآن عبارت: « هذِهِ جَهَنَّمُ » (الرحمن/43) « هشدار به مردمِ دنیاست » به عنوان مثال: 

1ـ إِنَّ الَّذينَ يَكْتُمُونَ ... أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ (بقره/174)(کُفارهمین‌جا آتش را می‌خورند.)

2ـ أُولئِكَ الَّذينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ ... فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ (بقره/175)(کافرین همین جا آتشخوار می‌شوند.)

3ـ أُولئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ (بقره/221)(زنان و مردانِ مشرک اینجا همسرانِ خود را به آتش دعوت می‌کنند.)

4ـ وَ كُنْتُمْ عَلى‏ شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ ... (آل‌عمران/103)(شما همینجا در لبِ پرتگاه آتش هستید.)

5ـ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ (هود/113)(با تکیه به ستمگران، در همین‌جا آتش‌ می‌گیرید.)

6ـ وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ (قصص/41)(مسئولینِ ناأهل مردم را اینجا به آتش دعوت می‌کنند.)

7ـ ... أَ فَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ (زمر/19)(کافرین و منافقین در آتش اینجا، هیچ نجات‌دهنده‌ای ندارند.)

8ـ ... وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَ كَفى‏ بِجَهَنَّمَ سَعيراً (نساء/55)(کافرین و منافقین، همین‌جا جهنّمی می‌شوند.)

9ـ وَ الَّذينَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ ... (فاطر/36)(کافرین و منافقین در همین‌جا لایقِ آتش جهنّم می‌شوند.)

10ـ لَهُمْ عَذابٌ مُهينٌ * مِنْ وَرائِهِمْ جَهَنَّمُ ... وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ (جاثیه/10)(مجازات، سه سطح دارد.)

11ـ « جهنّم » الآن بر « کافرین، إحاطه » دارد: وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَـةٌ بِالْكافِرينَ (توبه/49) يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَةٌ بِالْكافِرينَ (عنکبوت/54)(کفّار طالبِ عذاب فوریند حال‌ آنکه بر آنها إحاطه دارد.)

12ـ در آخرت « همه به جهنّم و بهشت رانده » می‌شوند: وَ سيقَ الَّذينَ (زمر/71 ـ73) لذا به تابلو « اینجا جهنّم است!!! » نیازی ندارند.