منظومه قرآنی شماره 24

منظومه‌ شماره ( 24 ):{ بخش دوم سوره: فجر (89) آيه: 15 تا 20 }

فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ: رَبِّي أَكْرَمَنِ (15)

اما انسان وقتی خدایش او را برای آزمايش گرامی مى‏دارد و او را خشنود مى‏سازد مى‏گويد: خدایم مرا گرامى داشت.

ـ ابْتَلا یعنی: چون توانمندیهای عقلانی و نفسانی انسان بالقوّه و پنهان است لذا خداوند او را به دنیا آورد و با افراد، أشیاء و حوادثِ مختلف او را دائما مواجه می‌سازد تا آزمایش شود و بهشتی یا جهنّمی بودنِ او نمایان گردد.

ـ أَكْرَمَ: یعنی: گرامی داشت و مورد توجّه خاص قرار داد. 

ـ نَعَّمَ: یعنی: زمینه‌های خوشایندی و رشد در زندگی را فراهم کرد.

ـ سنّت‌ِ قطعى و دائمی خداوند، آزمايشِ مردم برای بروز تلاش‌ِ آنها و ظاهر شدنِ خصلت‎ها و لیاقت آنها است. 

ـ خداوند برخی را با رفاه و ثروت و امکانات فراوان آزمايش مى‌كند و برخى را با تنگدستى و مشكلات می‌آزماید.

وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهانَنِ (16)

و اما وقتی خداوند برای ‏آزمايش انسان، روزى‏ او را تنگ مى‏کند مى‏گويد: خدای من مرا خوار كرد.

ـ قَدَرَعلیه: یعنی: بر او تنگ گرفت. ـ أهان: یعنی: سبُک و بی‌ارزش شمرد و خوار کرد.

ـ رزقِ انسان فقط بر اساس لطف و حکمت الهی و برای آزمایشِ اوست و زیادی آن إمتیاز و کمی آن تحقیر نیست.

ـ انسان اگر در طفولیتِ خود متوقّف و ظاهربین و عجول بماند خود را از همه و حتی از خالقِ خود طلبکار می‌پندارد و با غفلت از ضرورتِ آزمايش الهى، خود را با دیگران مقایسه و با قضاوت‌ و تحلیل غلط خود از خداوند گلايه مى‌كند.

كَلاَّ بَلْ لا تُكْرِمُونَ الْيَتيمَ (17) وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى‏ طَعامِ الْمِسْكينِ (18)

اما چنین نیست، بلكه شما يتيم را گرامی نمى‏دارید. * و بر خوراندن بينوا یکديگر را تشویق نمى‏کنيد.

ـ يَتيمَ: فرد یا افرادی هستند که حامی اجتماعی خود را از دست داده‌اند. 

ـ لا تَحَاضُّونَ: یکدیگر را ترغیب نمی‌کنید. 

ـ حضرتِ رسول أکرم صلى الله عليه و آله فرمودند: هر كه يتيمى را تحت تكفّل قرار دهد در بهشت در كنار من است.

وَ تَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلاً لَمًّا (19) وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا (20)

و ميراثِ (أنبیاء الهی و خلافتِ بر زمین) را یکجا چپاول کرده و مى‏خوريد * و مال را دوست داريد دوست داشتنى بسيار.

نکتة مهم: چرا عبارت: « تَأْكُلُونَ » تقریباً همة مسلمانان را مخاطب قرار داده و همة آنها را مُجرم معرفی می‌کند؟

ـ حضرت أمیرالمؤمنین صلوات الله علیه در خطبة 24 (شِقشِقیه) می‌فرمایند: أَرَى تُرَاثِي نَهْباً. (می‌دیدم که ميراثم به تاراج رفته.)

پس به استناد سخنِ آن حضرت، منظور از تُرَاث، « امامت و رهبری » جامعه است که مسلمانان باید آن را به فردِ صالحِ منصوب الهیِ زمانِ خود واگذار می‌کردند و مانعِ غصبِ آن توسطِ ناأهلان می‌شدند که اکثرا چنین نکرده‌اند.

ـ لَمًّا: چیزهائی پراکنده‌ (مثل آراء مردم) را بی‌توجه به غیر مجاز و حرام بودن آنها تصاحب کردن. 

ـ الْمال: هر چیزی غیر از خداست که انسان را به بیرون از خودش متمایل و منحرف می‌کند و از رُشد باز می‌دارد. 

ـ جَمًّا: یعنی: زياد و انباشته.

ـ عللِ در تنگنا قرار گرفتن افراد عبارتند از: 1ـ از إیتام حمایت اجتماعی نداشتن، 2ـ به وضعِ نیازمندان بی‌توجه بودن، 3ـ رهبری جامعه را به هر فردِ غیر منصوبِ الهی واگذار کردن، 4ـ همة امکانات را برای خود و أهلِ خود خواستن.

ـ هر قدر إحسان و إکرام انسان نسبت به أیتام و مساکین بیشتر باشد، وساطت و رزق و روزى او نیز بیشتر می‌شود. 

« خدایا؛ ما را با لطفِ خود از طفولیت و خودخواهی و طلبکاری برهان و به رشد و وساطت و رضایت برسان. »